بانک تحقیق آماده کلیک پرداز عناوین دیگر
در صورت تمایل میتوانید اصل فایل تنظیم شده و دارای تصاویر را از اینجا دانلود نمایید

عنوان: اینترنت
تعداد صفحات: 42
متن تحقیق:

مقدمه:

اینترنت (Internet) مخفف کلمه inter connected network شبکه های به هم مرتبط را باید بزرگ‌ترین سامانه‌ای دانست که تاکنون به دست انسان طرّاحی، مهندسی و اجرا گردیده‌است. ریشه‌ی این شبکه‌ی عظیم جهانی به دهه‌ی ۱۹۶۰باز می گردد که سازمان‌های نظامی ایالات متّحده‌ی آمریکا برای انجام پروژه‌های تحقیقاتی برای ساخت شبکه‌ای مستحکم، توزیع شده و باتحمل خطا سرمایه گذاری نمودند. این پژوهش به همراه دوره‌ای از سرمایه گذاری شخصی بنیاد ملی علوم آمریکا برای ایجاد یک ستون فقرات جدید، سبب شد تا مشارکت‌های جهانی آغاز گردد و از اواسط دهه‌ی ۱۹۹۰، اینترنت به صورت یک شبکه‌ی همگانی و جهان‌شمول در بیاید. وابسته شدن تمامی فعّالیت‌های بشر به اینترنت در مقیاسی بسیار عظیم و در زمانی چنین کوتاه، حکایت از آغاز یک دوران تاریخیِ نوین در عرصه‌های گوناگون علوم، فن‌ّآوری، و به خصوص در نحوه تفکّر انسان دارد. شواهد زیادی در دست است که از آنچه اینترنت برای بشر خواهد ساخت و خواهد کرد، تنها مقدار بسیار اندکی به واقعیت درآمده ‌است.

اینترنت سامانه‌ای جهانی از شبکه‌های رایانه‌ای بهم پیوسته‌است که از پروتکل مجموعه پروتکل اینترنت برای ارتباط با یکدیگر استفاده می‌نمایند. به عبارت دیگر اینترنت، شبکه شبکه هاست که از میلیون‌ها شبکه خصوصی، عمومی، دانشگاهی، تجاری و دولتی در اندازه‌های محلی و کوچک تا جهانی و بسیار بزرگ تشکیل شده‌است که با آرایه وسیعی از فناوریهای الکترونیکی و نوری به هم متصل گشته‌اند. اینترنت در برگیرنده منابع اطلاعاتی و خدمات گسترده ایست که برجسته‌ترین آنها وب جهان‌گستر و رایانامه می‌باشند. سازمان‌ها، مراکز علمی و تحقیقاتی و موسسات متعدد، نیازمند دستیابی به شبکه اینترنت برای ایجاد یک وب‌گاه، دستیابی از راه دور وی‌پی‌ان، انجام تحقیقات و یا استفاده از سیستم رایانامه، می‌باشند. بسیاری از رسانه‌های ارتباطی سنتی مانند تلفن و تلویزیون نیز با استفاده از اینترنت تغییر شکل داده‌اند ویا مجدداً تعریف شده اندو خدماتی جدید همچون صدا روی پروتکل اینترنت و تلویزیون پروتکل اینترنت ظهور کردند. انتشار روزنامه نیز به صورت وب‌گاه، خوراک وب و وب‌نوشت تغییر شکل داده‌است. اینترنت اشکال جدیدی از تعامل بین انسانها را از طریق پیام‌رسانی فوری، تالار گفتگو و شبکه‌های اجتماعی بوجود آورده‌است.

در اینترنت هیچ نظارت مرکزی چه بر امور فنّی و چه بر سیاست‌های دسترسی و استفاده وجود ندارد. هر شبکه تشکیل دهنده اینترنت، استانداردهای خود را تدوین می‌کند. تنها استثنا در این مورد دو فضای نام اصلی اینترنت، نشانی پروتکل اینترنت و سامانه نام دامنه است که توسط سازمانی به نام آیکان مدیریت می‌شوند. وظیفه پی بندی و استاندارد سازی پروتکل‌های هسته‌ای اینترنت، IPv4 و IPv6 بر عهده گروه ویژه مهندسی اینترنت است که سازمانی بین‌المللی و غیرانتفاعی است و هر فردی می‌تواند در وظایفشان با آن مشارکت نماید.

فصل اول:

 

تاریخچه اینترنت

 

تاریخچه اینترنت

اتحاد جماهیر شوروی ان زمان موشکی با نام «اسپونیک» (Spotnik) را به فضا می‌فرستد و نشان می‌دهد دارای قدرتی است که می‌تواند شبکه‌های ارتباطی آمریکا را توسط موشک‌های بالستیک و دوربرد خود از بین ببرد. آمریکایی‌ها در پاسخگویی به این اقدام روس‌ها، موسسه پروژه‌های تحقیقی پیشرفته “ARPA” را به‌وجود آوردند. هدف از تاسیس چنین موسسه‌ای پژوهش و آزمایش برای پیدا کردن روشی بود که بتوان از طریق خطوط تلفنی، کامپیوترها را به هم مرتبط نمود. به طوری که چندین کاربر بتوانند از یک خط ارتباطی مشترک استفاده کنند. در اصل شبکه‌ای بسازند که در ان داده‌ها به صورت اتوماتیک بین مبدا و مقصد حتی در صورت از بین رفتن بخشی از مسیرها جابه‌جا و منتقل شوند. در اصل هدف “ARPA” ایجاد یک شبکه اینترنتی نبود و فقط یک اقدام احتیاطی در مقابل حمله احتمالی موشک‌های اتمی دوربرد بود. هر چند اکثر دانش امروزی ما درباره شبکه به‌طور مستقیم از طرح آرپانت “ARPA NET” گرفته شده‌است. شبکه‌ای که همچون یک تار عنکبوت باشد و هر کامپیوتر ان از مسیرهای مختلف بتواند با همتایان خود ارتباط دااشته باشد و اگر یک یا چند کامپیوتر روی شبکه یا پیوند بین انها از کار بیفتاد بقیه باز هم می‌توانستند از مسیرهای تخریب نشده با هم ارتباط بر قرار کنند.

این ماجرا با وجودی که بخشی از حقایق به‌وجود آمدن اینترنت را بیان می‌کند اما نمی‌تواند تمام واقعیات مربوط به ان را تشریح کند. باید بگوییم افراد مختلفی در تشکیل اینترنت سهم داشته‌اند آقای “Paul Baran” یکی از مهمترین انهاست. آقای باران که در دوران جنگ سرد زندگی می‌کرد می‌دانست که شبکه سراسری تلفن آمریکا توانایی مقابله با حمله اتمی شوروی سابق را ندارد. مثلاً اگر رییس جمهور وقت آمریکا حمله اتمی متقابل را دستور دهد، باید از یک شبکه تلفنی استفاده می‌کرد که قبلاً توسط روس‌ها منهدم شده بود. در نتیجه طرح یک سیستم مقاوم در مقابل حمله اتمی روس‌ها ریخته شد. آقای باران (Baran) تشکیل و تکامل اینترنت را به ساخت یک کلیسا تشبیه کرد و معتقد بود، طی سال‌های اخیر هر کس سنگی به پایه‌ها و سنگ‌های قبلی بنا اضافه می‌کند و انجام هر کاری وابسته به کارهای انجام شده قبلی است. بنابراین نمی‌توان گفت، کدام بخش از کار مهمترین بخش کار بوده‌است و در کل پیدایش اینترنت نتیجه کار و تلاش گروه کثیری از دانشمندان است. داستان پیدایش اینترنت با افسانه و واقعیت در هم آمیخته شده‌است.

در اوایل دهه ۶۰ میلادی آقای باران طی مقالاتی پایه کار اینترنت امروزی را ریخت. اطلاعات و داده‌ها به صورت قطعات و بسته‌های کوچکتری تقسیم و هر بسته با آدرسی که به ان اختصاص داده می‌شود به مقصد خاص خود فرستاده می‌شود. به این ترتیب بسته‌ها مانند نامه‌های پستی می‌توانند از هر مسیری به مقصد برسند. زیرا انها شامل آدرس فرستنده و گیرنده هستند و در مقصد بسته‌ها مجدداً یکپارچه می‌شوند و به صورت یک اطلاعات کامل درمی‌آیند.

آقای باران (Baran) طی مقالاتی اینچنینی ساختمان و ساختار اینترنت را پیش‌گویی کرد. او از کار سلول‌های مغزی انسان به عنوان الگو استفاده کرد، او معتقد بود: وقتی سلول‌های مغزی از بین بروند، شبکه عصبی از انها دیگر استفاده نمی‌کند و مسیر دیگری را در مغز انتخاب می‌کند. از دیدگاه وی این امکان وجود دارد که شبکه‌ای با تعداد زیادی اتصالات برای تکرار ایجاد شوند تا در صورت نابودی بخشی از ان، همچنان به صورت مجموعه‌ای به هم پیوسته کار کند. تا نیمه دهه ۶۰ میلادی کسی به نظرات او توجه‌ای نکرد. تا اینکه در سال ۱۹۶۵ نیروی هوایی آمریکا و «آزمایشگاه‌های بل» به نظرات او علاقه‌مند شدند و پنتاگون با سرمایه‌گذاری در طراحی و ساخت شبکه‌ای براساس نظریات او موافقت کرد.

ولی آقای باران (Baran) بنابر دلایلی حاضر با همکاری با نیروی هوایی آمریکا نشد. در این میان دانشمندی با نام تیلور (Tailon) وارد موسسه آرپا (ARPA) شد. او مستقیماً به آقای هرتسفلد رییس موسسه پیشنهاد کرد: (ARPA) آرپا هزینه ایجاد یک شبکه آزمایشی کوچک با حداقل چهار گره را تامین کند که بودجه ان بالغ بر یک میلیون دلار می‌شد. با این پیشنهاد تیلور تجربه‌ای را آغاز کرد که منجر به پیدایش اینترنت امروزی شد. او موفق شد در سال ۱۹۶۶، دو کامپیوتر را در شرق و غرب آمریکا به هم متصل کند. با این اتصال انقلابی در نحوه صدور اطلاعات در دنیای ارتباطات رخ داد که نتیجه ان را امروز همگی شاهد هستیم. این شبکه به بسته‌هایی (packet) از داده‌ها که به وسیله کامپیوترهای مختلف ارسال می‌شدند اتکا داشت. پس از انکه ازمایشها سودمندی انرا مشخص کردند سایر بخش‌های دولتی و دانشگاهها پژوهشی تمایل خود را به وصل شدن به ان اعلام کردند . ارتباطات الکترونیکی به صورت روشی موثر برای دانشمندان و دیگران به منظور استفاده مشترک از داده‌ها درآمد. در همان زمان که ARPA net در حال رشد بود تعدادی شبکه پوشش محلی (LAN) در نقاط مختلف آمریکا به وجود امد. مدیران LANها نیز به وصل کردن کامپیوترهای شبکه‌های خود به شبکه‌های بزرگتر اقدام کردند . پروتوکل اینترنت ARPAnet IP زبان استاندارد حکمفرما برای برقراری ارتباط کامپیوترهای شبکه‌های مختلف به یکدیگر شد. تاریخ تولد اینترنت به طور رسمی اول سپتامبر ۱۹۶۹ اعلام شده‌است. زیرا که اولین “IMP” در دانشگاه “UCLA” واقع در سانتاباربارا در این تاریخ بارگذاری شده‌است.

از اوایل دهه ۱۹۹۰ رشد استفاده از اینترنت به صورت تصاعدی افزایش یافت . یکی از علل چنین استقبالی ابزار جستجویی مانند Gopher و archie بوده‌است اما اینها در سال ۱۹۹۱ تحت تاثیر word wide web قرار گرفتند که به وسیله CERN یا ازمایشگاه فیزیک هسته‌ای اروپا ساخته شد . با ان که اینترنت از ابتدا طوری بود که مبادله اطلاعات برای تازه واردان بسیار ساده باشد. بزرگترین جهش در وب در سال ۱۹۹۳ با عرضه نرم‌افزار موزاییک mosaic که نخستین برنامه مرورگر وب گرافیکی بود به وجود امد. برنامه موزاییک محصول تلاش دانشجویان و استادان بخش "مرکز ملی کاربردهای ابر کامپیوتر " در دانشگاه ایلینویز آمریکا بود. برای نخستین بار موزاییک امکانات اشاره و کلیک (به وسیله موس) را فراهم کرد. کاربران می‌توانستند صفحات وب (web page) یا مجموعه‌ای از متن و گرافیک را کنار هم بگذارند تا هر کسی که میخواست انها را بتواند روی اینترنت ببیند. وقتی با موس روی کلمه‌ها یا تصاویر خاصی که hyper link نامیده می‌شد کلیک می‌کردند برنامه موزاییک به طور خودکار یک صفحه دیگر باز می‌کرد که به کلمه یا تصویر خاص و کلیک شده اختصاص داشت. بهترین بخش این سیستم انجا بود که hyper linkها می‌توانستند به صفحاتی روی همان کامپیوتر یا هر کامپیوتر دیگر اینترنت با خدمات وب اشاره کنند. صفحات وب هر روز متولد می‌شدند و مفهوم موج سواری یا surfing روی وب متولد شد. اواسط سال ۱۹۹۴ سه میلیون کامپیوتر به اینترنت وصل شده بود و در ان هنگام اجرای عملیات آهسته نشده بود. صفحات جدید وب که شامل همه چیز از اسناد دولتی تا مدارک شرکت‌ها و مدل‌های جدید لباس بود در سراسر دنیا چندین برابر شد. موزاییک و جانشینان ان مانند navigator محصول شرکت " نت اسکیپ " اینترنت را از قلمرو علمی به میان مردم آوردند. طبق آخرین آمار ۵۱ درصد کاربران بعد از سال ۱۹۹۵ وارد این محیط شده‌اند. میلیون‌ها انسانی که از اینترنت استفاده می‌کنند نیازی ندارند که نکات فنی مانند TCP/IP را بدانند . امروزه شرکتهای خدمات دهنده اینترنت یا ISP این کار را به عهده دارند. رشد روز افزون ان و ساده تر شدن استفاده از ان همچنان ادامه دارد . هر چه تعداد مردم بیشتری به اینترنت رجوع کنند تعداد شرکت‌های سازنده برنامه‌های اینترنت بیشتر می‌شود. با انکه بعضی از عاشقان اینترنت ان را نوعی شیوه زندگی می‌دانند. اینترنت در نظر بیشتر کاربران منبع سرگرمی اطلاعات است ولی بیشترین مصرف ان پست الکترونیکی یا همان email است که یکی از ابزارهای ارتباطی کارآمد به شمار می‌رود. پیامها از کامپیوتری به کامپیوتر دیگر با سرعت پرواز می‌کنند و منتظر میمانند تا شخص فرصت خواندن انها را پیدا کند. وب امکانات خوبی برای کپی از نرم‌افزارهای مجاز از لحاظ کپی فراهم میسازد. وقتی که می‌بینیم که در مدت کوتاهی اینترنت به چنین رشدی نایل آمده است، مطمئناً دشوار خواهد بود که آینده او را پیش بینی کنیم. طبق نظر کارشناسان ماهانه ۱۰ درصد به تعداد کاربران اینترنت افزوده می‌شود ولی تعداد دقیق کاربران که روزانه از ان استفاده می‌کنند مشخص نیست. هرچند که پاره‌ای از کارشناسان تعداد انها را تا ۹۰۰ میلیون نفر حدس می‌زنند. تعداد رسمی کاربران اینترنتی را در سال ۲۰۰۰ کارشناسان ۵۰۰ میلیون نفر اعلام کرده بودند.

قطعاً در سال‌های آینده تحولات شگرفی را در زمینه شبکه‌های اینترنتی شاهد خواهیم بود. به‌وسیله اینترنت انسان به راه‌های جدیدی دست پیدا کرد. در کنار این شانس جدید توسط اینترنت، باید بگوییم خطراتی نیز در رابطه با سیاست و اقتصاد و علم به دنبال خواهد داشت. فرم امروزی اینترنت مدیون همکاری تمام کاربران اینترنت در سرتاسر گیتی است که با این تصور که اطلاعات موجود در سطح جهان را به راحتی با یکدیگر مبادله کنند. این تصوری بود که آقای باران (Baran) از اینترنت داشت و امیدواریم در آینده نیز تکامل اینترنت در این مسیر باشد.

 

اینترنت از ابتدا تا به امروز:

سال 1962 :  

در این سال J.C. R. Licklider ایده یک شبکه جهانی را مطرح ساخت، که در ان کاربرانی که یکدیگر را نمی شناسند می توانند از داده های مشترکی استفاده نمایند، وی ریاست آژانس تحقیقات پیشرفته (ARPA ) را به عهده گرفت و عمر خود را صرف نشان دادن اهمیت شبکه نمود.

سال 1974 :

در این سال وینت کرف ( Vint Cerf ) و باب کان ( Bob Kahn ) از کلمه اینترنت ( Internet ) در مقاله خود با عنوان Transmission Control Protocol استفاده نمودند. 

سال 1976 :

کابل اترنت ( Ethernet Cable ) و کابل کواکسیال ( Coaxial Cables ) برای اولین بار در سال 1976  توسط دکتر رابرت متکالفه ( Robert Metcalfe ) اختراع شدند. این اختراع تحول شگرفی در انتقال داده محسوب می شد و می توان گفت که مهمترین عامل در توسعه و شکل گیری یک شبکه محلی ( Local Area Networks = LAN ) بوده است.

سال 1978 :

 اولین اسپم ( Spam ) در این سال توسط گری تورک ( Gary Thuerk ) به 400 کاربر ARPANET ارسال گردید که نمونه ای از مینی کامپیوتر ها را تبلیغ می نمود.

سال 1983 :

 از ابتدای ژانویه سال 1983 ، هر کامپیوتری که درخواست اتصال به شبکه ARPANET را داشتند ملزم به رعایت پروتکل TCP/IP و( Transmission Control Protocol and Internet Protocol ) شدند و این هسته اولیه اینترنت می باشد.

سال 1984 :

دکتر جون پوستل ( Dr. Jon Postel ) در این سال ایده خود را در رابطه با دامنه های اینترنتی شامل  .com , .org , .gov , .edu و .mil در مجموعه مقالات خود توسط Internet Engineering Task Force منتشر نمود.

سال 1985 :

در این سال دنیس جننینگز ( Dennis Jennings ) در بنیاد ملی علوم (National Science Foundation ) تعیین نمود که TCP/IP می بایست برای هر شبکه اجباری باشد.  کمی پس از این رویداد مفهوم WAN = Wide Area Network شکل گرفت که چند شبکه LAN را به هم متصل می نماید.

سال 1987 :

CompuServe بصورت تصادفی فناوری استفاده از تصویر ( Graphics Interchange Format ( Gif را در این سال منتشر نمود.

سال 1989 :

شرکت The World به عنوان اولین ارائه دهنده خدمات اینترنت ( Internet Service Provide = ISP ) اولین خدمات " تجاری " اتصال اینترنت از طریق Dial-up را ارائه نمود. پس از ان شرکت های Netom و Panix نیز اقدامتی مشابهی انجام دادند.

سال 1992 :

سازمان تحقیقات و علوم شبکه ( CREN ) پروتکل World Wide Web را منتشر نمود. در همین سال بنیاد علوم ملی ( NSFNET ) سرعت شبکه خود را به 44.739 Mbps ارتقا داد.

سال 1993 :

مارک اندریسن ( Mark Andreessen ) در دانشگاه ایالتی ایلینویز ، " Mosaic for X که یک رابط گرافیکی برای World Wide Web محسوب می شد را ارائه نمود. وی در سال بعد Netscape را راه اندازی نمود و همچنین شرکت وی لایه امن ( SSL ( Secure Socket Layer را توسعه داد و که به کد گذاری داده ها می پردازد.

سال 1994 :

شرکت بزرگ و معروف پیتزا هات ( Pizza Hut ) اولین فروش انلاین را بر روی وب سایت خود ارائه نمود.

سال 1995 :

این سال برای ایرانی ها از جایگاهی ویژه برخوردار است، چرا که پیر امیدیار ایرانی الاصل در این سال اولین سایت خرید و فروش اینترنتی یعنی AutionWeb را ارائه نمود که البته بعده ها به eBay تغییر نام داد.

سال 1996 :

هات میل ( Hotmail ) راه اندازی شد و در سال بعدی توسط ماکروسافت به قیمت 400 میلیون دلار خریداری شد.

سال 1998 :

گوگل با ورود سرمایه اندی بکتولشم ( Andy Bechtolsheim ) از sun microsystem به سهامی عام تبدیل گردید.

سال 1999 :

استاندارد شبکه ( Wi-Fi ( Wireless Internet Technology معرفی گردید. در همین سال شون فانینگ ( Sean Fanning ) در حالی که تنها 18 سال داشت، نپستر ( Napster ) را خلق نمود که اولین بار ایده شبکه p2p را برای اشتراک گذاری موزیک پیاده سازی نمود.

سال 2001 :

در این سال اولین دانش نامه آزاد اینترنت یعنی ویکی پدیا ( Wikipedia ) انتشار یافت.

سال 2003 :

شرکت بزرگ اپل ، فروشگاه موزیک انلاین iTunes را راه اندازی نمود که با وجود اینکه تنها 200 هزار موزیک را در خود جای داده بود در مدت 24 ساعت فروش 250 هزار نسخه از آهنگ های خود را به ثبت رساند.

سال 2004 :

در اول آوریل این سال گوگل ، سرویس ایمیل خود را با نام Gmail راه اندازی نمود که با فضای 1GB ارائه می شد در حالیکه Yahoo و Hotmail تنها با فضای 4 و 2 مگابایت ارائه می شدند. حتی برخی تصور کردند که اعلامیه گوگل ، دروغ اول آوریل بوده است.

سال 2005 :

یوتیوب ( YouTube ) در این سال راه اندازی شد ، که انقلابی در دنیای ویدئو انلاین محسوب می گردد و گوگل در سال بعد یوتیوب را به ارزش 1.6 میلیارد دلار خریداری نمود.

سال 2006 :

این سال را باید سال شبکه های اجتماعی نامید، چرا که در این سال ، دام ساگولا ( Dom Sagolla ) شبکه محبوب توئیتر ( Twitter ) را معرفی نمود و شبکه اجتماعی فیس بوک (Facebook) که این زمان تنها محدود به شبکه دانشجویان بود برای استفاده عموم آزاد گردید.

سال 2009 :

ترافیک انتقال داده موبایل از ترافیک انتقال صدا در ماه عبور نمود و برای اولین بار حجم ترافیک داده های تلفن همراه به عدد یک میلیارد گیگابایت رسید.

سال 2010 :

در این سال ، با راه اندازی سرویس ابر سرور ، خدمات رایانش ابری برای نخستین بار در ایران توسط پارس پک ارائه گردید که مورد استقبال هزاران علاقمند به دنیای فناوری اطلاعات در ایران قرار گرفت.

سال 2011 :

اسکایپ محبوبترین شبکه ارتباط تصویری بر پهنای اینترنت توسط ماکروسافت به ارزش 8.5 میلیارد دلار خریداری شد.

فصل دوم:

اینترنت در ایران

اینترنت در ایران در سطح جامعه اکثراً محدود به وب‌گردی و ارتباطات راه‌دور و در دانشگاه‌ها تحقیقات علمی است و تجارت الکترونیک به علت نبود زیرساخت‌ها و قوانین لازم در سطح محدودی ارائه می‌گردد. در سال ۱۹۹۳، ایران دومین کشوری در خاورمیانه بود که به اینترنت متصل شد. از ان زمان، تعداد کاربران اینترنت در ایران روند فزاینده‌ای داشته به شکلی که در فاصله سال‌های ۲۰۰۰ تا ۲۰۰۸ با رشد متوسطی حدود ۴۸٪ در سال، این تعداد به حدود ۲۳٬۰۰۰٬۰۰۰ نفر رسید در آخرین آمار اعلام شده در سال ۲۰۱۱، تعداد کاربران ایرانی ۳۶ میلیون و ۵۰۰ هزار نفر تخمین زده می‌شود، تعدادی که بیش از نیمی از کاربران اینترنت در کل خاورمیانه رادر این سال به خود اختصاص داده است. اما براساس آمار دسامبر ۲۰۱۲ ایران به لحاظ سرعت اینترنت در دسترسی برای کاربران خانگی، در بین ۱۷۸ کشور در جایگاه ۱۶۳ قرار گرفته است و از بین کشورهای خاورمیانه تنها مصر و سوریه رتبه‌ی پایین‌تری دارند. همچنین در فصل اول سال ۲۰۱۳ ایران در بین کشورهای جهان جزء کندترین کشورها در زمینه ارائه اینترنت پرسرعت است. کاربران اینترنت در ایران هم از فیلترینگ اعمال‌شده توسط نهادهای دولتی و هم از فیلترینگ معکوس اعمال‌شده توسط شرکت‌های وابسته به کشورهایی که ایران را تحریم کرده‌اند، رنج می‌برند. همچنین، تولیدکنندگان محتوا در اینترنت طبق قانون موظفند که اطلاعات شخصی خود و ویژگی‌های فنی وب‌گاه خود را نزد دولت ثبت کنند.

پیشینه

گاهشمار اینترنت در ایران

رویدادهای مهم اینترنت در ایران در گذر زمان

۱۳۶۸         اولین شبکه‌ی بیت‌نت در ایران تاسیس شد.

۱۳۷۲         اینترنت همگانی شروع به کار کرد.

۱۳۷۵         ارتباط اینترنت ماهواره‌ای با سرعت ۱۲۸ و سپس ۵۱۲ کیلوبیت در ثانیه ارائه شد.

۱۳۸۳         رساننده‌های خدمات اینترنتی در ایران شروع به کار کردند.

۱۳۸۴         اولین مرکز جامع خدمات کاربردی فناوری اطلاعات و ارتباطات روستایی تاسیس شد.

۱۳۸۵         ستاد ساماندهی پایگاه‌های اینترنتی ایران شروع به کار کرد.

۱۳۸۶         ضریب نفوذ اینترنت در ایران به حدود ۳۴٫۹ رسید.

۱۳۸۶         خدمات اینترنت روی تلفن همراه ارائه شد.

۱۳۸۹         دو درصد کاربرها از اینترنت پرسرعت ای‌دی‌اس‌ال استفاده می‌کردند.

۱۳۸۹         از نظر سرعت اینترت ایران از میان ۱۵۲ کشور در رتبه ۱۴۴ قرار داشت.

۱۳۹۰         ضریب نفوذ اینترنت در ایران به حدود ۴۳ رسید.

۱۳۹۰         شروع به کار شبکه ملی اطلاعات تا ۶ ماه آینده اعلام شد.

۱۳۹۰         شرکت‌های گوگل و شرکت اپل فیلترینگ معکوس را کاهش دادند.

۱۳۹۱         اولین مرحله از اینترنت ملی شروع به کار کرد.

۱۳۹۱         مجموع پهنای باند اینترنت ایران برابر با ۴۶۷ اس‌تی‌ام-۱ بود.

۱۳۹۱         از نظر سرعت اینترنت ایران از میان ۱۷۸ کشور در رتبه ۱۶۳ قرار داشت.

پیش از ایجاد شبکه اینترنت، نسل قبلی شبکه‌های رایانه‌ای جهان‌گستر به نام بیت‌نت در دنیا به کار می‌رفت. به گفته‌ی سیاوش شهشهانی، قائم‌مقام سابق پژوهشگاه دانش‌های بنیادی، این مرکز در ایران در سال ۱۳۶۸ خورشیدی (معادل ۱۹۸۹ تا ۱۹۹۰) برای اولین بار به شبکه بیت‌نت متصل شد؛ هدف این کار ارتباط علمی و پژوهشی با دانشگاه‌های دنیا بود. شبکه بیت‌نت با شبکه اینترنتی که امروز استفاده می‌شود تفاوت‌های بسیار داشت. استفاده اصلی که از ان می‌شد دریافت و ارسال نامه‌های الکترونیکی بود. سیاوش شهشهانی، قائم‌مقام ان زمان پژوهشگاه دانش‌های بنیادی، در مصاحبه‌ای می‌گوید: «وقتی عضویت ما را تصویب کردند یک بند جدید هم به تعهدات اعضا اضافه کردند و ان این که از شبکه برای تبلیغات مذهبی استفاده نشود.» یکی دیگر از تعهدات این بود که هیج عضوی نباید جلوی عبور اطلاعات از کشوری به کشور دیگر را بگیرد. محمد جواد لاریجانی فردی بود که تعهدات لازم برای برقراری این اتصال را پذیرفت و توافق‌نامه را امضا کرد. مرکز در ابتدا از طریق اتصال با شماره‌گیری و با استفاده از خط تلفن به دانشگاهی در اتریش متصل شد. پس از ان یک خط استیجاری با دانشگاه وینبرقرار شد. این اتصال از سال ۱۹۹۳ به شکل رسمی در آمد.

اینترنت به صورت عمومی از حدود سال‌های ۱۹۹۳ (معادل ۱۳۷۲ خورشیدی) برای استفاده‌های دانشگاهی وارد ایران شد. پژوهشگاه دانش‌های بنیادی اولین مرکزی بود که به سمت استفاده از اینترنت گام برداشت و از طریق دانشگاه وین به اینترنت متصل شد. در ابتدا خدمات اتصال به اینترنت فقط به کاربران دانشگاهی داده می‌شد. استفاده عمومی از اینترنت برای اولین توسط شرکت ندا رایانه فراهم آورد.

نقش مخابرات

به گفته‌ی سیاوش شهشهانی وزارت مخابرات دولت ایران نیز از مخالفان گسترش شبکه اینترنت در ایران بود. به گفته وی مخابرات اینترنت را موضوعی موقت و مد روز می‌دانست و در پی گسترش شبکه X.۲۵ در ایران بود. این مخالفت‌ها مدت‌ها ادامه یافت و تا حدودی گسترش اینترنت در ایران را در سال‌های اول کند کرد:

برای اتصال دانشگاه به شبکه، در مرکز تحقیقات ۲ دیدگاه مختلف وجود داشت؛ یکی این که اینترنت را به عنوان یک امتیاز ویژه برای مرکز حفظ کنیم. دوم این‌که ان‌ها را در دانشگاه‌ها توزیع کنیم. بالاخره بعد از بحث‌های متوالی، نظریه دوم پیروز شد و دانشگاه‌ها به نوبت به اینترنت وصل شدند. با توجه به این‌که در آغاز اتصال از طریق خط استیجاری بود، به طور طبیعی محدودیت‌هایی در دانشگاه‌ها به وجود آمد. برای استفاده از اتصال ماهواره‌ای، مذاکراتی طولانی با مخابرات را پشت سر گذاشتیم و تا پای عقد قرارداد هم رفتیم. ولی تصادفاً در همان روزی که بنا بود قرارداد امضا شود، رئیس مخابرات عوض شد. رئیس بعدی هم از امضای قرارداد خودداری کرد. به همین دلیل حدود ۳ سال طول کشید تا اولین ارتباط ماهواره‌ای با سرعت ۱۲۸ کیلوبیت بر ثانیه از طریق یک شرکت ایتالیایی برقرار شود. پیش از ان به ترتیب دانشگاه‌های صنعتی شریف و صنعتی اصفهان، مرکز تحقیقات ژنتیک و مرکز زلزله‌شناسی به اینترنت وصل شده بودند. اتصال ۱۲۸ که برقرار شد وضع اینترنت در دانشگاه‌ها کمی بهتر شد. البته ۲ تا ۳ ماه بعد ظرفیت این اتصال به نقطه اشباع رسید برای همین ۸ ماه بعد یعنی اوایل سال ۱۹۹۷ ان را به اتصال ۵۱۲ کیلوبیت در ثانیه ارتقا دادیم.

پس از آغاز ارایه‌ی سرویس اینترنت پر سرعت توسط شرکت مخابرات ایران، این شرکت با وجود خصوصی بودن در ژانویه ۲۰۱۲ اقدام به تبلیغات خدمات اینترنت پرسرعت خود از طریق شبکه خبر جمهوری اسلامی ایران در تلویزیون دولتی ایران نمود که این موضوع اعتراض شرکت‌های خصوصی رقیب را برانگیخت. این شرکت‌ها، مخابرات را عامل گرانی اینترنت در ایران می‌دانند. در عین حال بر اساس مصوبه ۱۰۶ شورای رقابت در مناطقی از کشور که شرکت‌های PAP آمادگی فعالیت دارند، شرکت مخابرات مجاز به بهره‌برداری بیش از ۱۰ درصد از ظرفیت بازار نمی‌باشد اما برخی شرکت‌های ارایه‌دهنده خدمات اینترنتی ادعا می‌کنند به علت عدم همکاری مخابرات استان تهران این مصوبه در عمل اجرا نمی‌شود.

دسترسی

از ابتدای ورود اینترنت به ایران، دسترسی به اینترنت در حال رشد بوده است. بر اساس آمار ژوئن ۲۰۰۸، ضریب نفوذ اینترنت در ایران حدود ۳۴٫۹ درصد برآورد می‌شد که ایران را در خاورمیانه در رتبه‌ی چهارم قرار می‌داد. همین آمار تعداد کاربران اینترنت در ایران را ۲۳ میلیون نفر قلمداد می‌کرد (ضریب رشد از ۲۰۰۰ تا ۲۰۰۸ برابر با ۹٬۱۰۰ درصد) که به این معنی بود که بیش از نیمی از کاربران اینترنت در خاورمیانه، در ایران هستند. سه سال بعد آمار منتشرشده توسط شرکت مخابرات ایران در فوریه ۲۰۱۱، با تاکید بر این که ضریب نفوذ اینترنت باید بر اساس نفوذ اینترنت پرسرعت محاسبه شود، تعداد کاربران اینترنت پرسرعت ایران را ۷۰۰٫۰۰۰ نفر مشخص کرد. بر اساس آماری دیگر به نقل از گاردین، ایران زمانی با داشتن نزدیک به هفت میلیون و ۵۰۰ هزار مصرف کننده اینترنت بعد از اسرائیل بالاترین میزان استفاده از اینترنت را در خاورمیانه داشته است. بر اساس آخرین آمار منتشرشده توسط ایران در آوریل ۲۰۱۱، ایران با حدود هفتاد و هفت میلیون نفر جمعیت، ۳۳٬۲۰۰٬۰۰۰ کاربر اینترنت دارد که بالغ بر ۴۳ درصد کل جمعیت است. از سوی دیگر در آبان‌ماه ۱۳۹۲ علی اصغر انصاری (معاون سازمان فناوری اطلاعات) از رشد انتقال میزبانی وب‌گاههای اینترنتی به داخل کشور با رقم ماهانه ۳ تا ۵ درصد خبر داد و اظهار داشت: از میان ۵۰۰ وب‌گاه اینترنتی که بیشترین بازدید را در میان ایرانی‌ها به خود اختصاص داده‌اند، ۴۳۶ وب‌گاه ایرانی و مابقی غیرایرانی هستند که از این تعداد بالغ بر ۲۸۷ وب‌گاه در داخل کشور میزبانی می‌شوند.

در ایران بیش از ۶۰۰ شرکت ارائه‌کننده‌ی خدمات اینترنت فعال هستند که دسترسی کاربران به اینترنت را به شکل‌های مختلفی فراهم می‌کنند. ارزان‌ترین شکل اینترنت در ایران، اینترنت کم‌سرعت مبتنی بر شماره‌گیری است. قیمت اینترنت پرسرعت بر اساس سرعت اتصال و پهنای باند متفاوت است. قیمت اینترنت در ایران گران‌ترین قیمت ممکن در دنیا به نسبت سرعت و کیفیت و حجم دانلود است.

مهم‌ترین روش دسترسی به اینترنت در ایران دسترسی از طریق شماره‌گیری تلفنی است. کاربران می‌توانند از شرکت‌های ارائه کننده‌ی خدمات اینترنتی اشتراک مدت‌دار (بر حسب ساعات استفاده از اینترنت یا بر حسب روزهای مجاز برای دسترسی به اینترنت) خریداری کنند، یا این که از کارت اینترنت استفاده کنند. این کارت‌ها را می‌توان از دکه‌های مطبوعاتی یا کافی‌نت‌ها خرید.گونه‌ی دیگری از دسترسی با شماره‌گیری در ایران وجود دارد که به اینترنت هوشمند معروف است. در این روش کاربر با تماس با شماره‌هایی ۱۰ رقمی که همگی با ۹۰۹ آغاز می‌شوند، بدون واردکردن نام کاربری و گذرواژه به اینترنت متصل می‌شود. اینترنت هوشمند جزو خدمات شبکه هوشمند مخابرات ایران به حساب می‌آید و هزینه‌ی ارتباط با اینترنت از این طریق طبق تعرفه‌ی مخابرات ایران (دقیقه‌ای ۵۰ ریال) به صورت حساب مشترک خط تلفن افزوده می‌شود.

از اوایل دهه‌ی ۲۰۰۰ دسترسی به ای‌دی‌اس‌ال نیز در ایران فراهم شد اگر چه استفاده از ان برای همه کاربرها مقدور نبود. به طور ویژه، استفاده از تکنولوژی پی‌سی‌ام که با هدف افزایش ضریب نفوذ تلفن در ایران انجام شد، باعث شده که عده‌ی قابل توجهی از مشترکین تلفن نتوانند از خط تلفن خود برای ارتباط ای‌دی‌اس‌ال استفاده کنند. گذشته از این، طبق مصوبات اخیر «کمیسیون تنظیم مقررات و ارتباطات رادیویی» در ایران، اشتراک گذاری با نسبت ۱ به ۱۰ در ایران عملاً مجاز شناخته شده که باعث افت کیفیت خطوط ای‌دی‌اس‌ال می‌شود. همچنین برخی شرکت‌های ارائه‌دهنده‌ی خدمات اینترنتی اقدام به ارائه‌ی خدمات اینترنت بی‌سیم نظیر وایمکس کرده‌اند. همچنین قرار است که در آینده اتصال منازل به اینترنت با پهنای باند ۲۰ مگابیت در ثانیه از طریق فیبر نوری میسر شود.

از سال ۲۰۰۷، سه شرکت همراه اول و ایرانسل و تالیا خدمات اینترنت روی تلفن همراه را نیز ارائه می‌کنند. این شرکت‌ها اینترنت را به صورت جی‌پی‌آراس و یا سرعت داده افزایش یافته برای تحول جی‌اس‌امارائه می‌کنند و در کنار ان خدمات دیگر مبتنی بر اینترنت (از جمله بانکداری اینترنتی با کمک تلفن همراه) را نیز برای دارندگان تلفن همراه ارائه می‌کنند. آخرین گزارش‌ها در سال ۲۰۱۳ وضعیت دسترسی به فناوری اطلاعات و ارتباطات ایران نشان می‌دهد که تنها چهار درصد جمعیت کشور کاربر اینترنت پرسرعت با فناوری سیمی همچون ای دی اس ال و حدود 41 درصد با فناوری بی‌سیم مانند وایمکس و موبایل به اینترنت پرسرعت دسترسی دارند. همچنین سامانه مدیریت ضریب نفوذ اینترنت مرکز مدیریت توسعه ملی اینترنت نشان می‌دهد که استان‌های مازندران، تهران، اصفهان، خوزستان و سمنان به ترتیب دارای بالاترین ضریب نفوذ اینترنت در ایران هستند.

یکی دیگر از راه‌های دسترسی به اینترنت در ایران کافی‌نت‌ها هستند. هر روز بر حساسیت استفاده کاربران از اینترنت در کافی‌نت‌ها از سوی نهادهای دولتی و امنیتی افزایش پیدا می‌کند، فرمانده نیروی انتظامی تهران در مردادماه سال ۱۳۹۲ اعلام کرد که ماموران نظارت بر اماکن عمومی پلیس تهران در جریان عملیات تازه سرکشی از ۳۵۲ کافی‌نت بازدید کرده‌اند. طبق آمار از هر ۵ کافی‌نتی که بازدید کرده‌اند یکی را پلمپ کرده‌اند. نیروی انتظامی هدف از این اقدام را "تامین امنیت کاربران و استفاده‌کنندگان از سرویس‌های دفاتر خدمات اینترنت (کافی‌نت‌ها)" اعلام کرده است. نیروهای انتظامی همچنین دفاتر خدمات اینترنت را موظف کرده‌اند اطلاعات هویتی کاربران را با دریافت مدارک شناسایی معتبر ثبت و از ارائه خدمات به مراجعه کنندگانی که مدارک شناسایی ارائه نمی‌کنند خودداری کنند. همچنین دفاتر خدمات اینترنت موظفند حداقل دو دوربین در در محوطه دفاتر خود نصب کرده باشند و علاوه بر اطلاعات هویتی کاربران، سایر اطلاعات کاربری شامل روز و ساعت استفاده، آی‌پی اختصاص یافته و فایل لاگ‌وب سایت‌ها و صفحات رویت شده را ثبت و حداقل تا شش‌ماه نگهداری کنند. در مورد آمار تعداد وبگاه‌های فیلتر شده در ایران باید گفت که به طور معمول آمار رسمی و دقیقی منتشر نمی‌شود اما یکی از مشاوران قوه قضائیه ایران تعداد وبگاه‌های فیلتر شده تا آبان ۸۷ را پنج میلیون برشمرد. همچنین در دی‌ماه سال ۹۱ عنوان شد که با نگاهی به برخی استان‌ها که آمار فیلترینگ خود را اعلام کرده‌اند، تعداد وبگاه‌های فیلترشده در سه ماهه اول این سال بیش از ۱۰۰ وبگاه ایرانی و خارجی است. همچنین در حالی که برخی متولیان اینترنت در ایران می‌گویند، ۹۰ درصد وب‌گاه‌ها بر اساس درخواست‌های مردمی مسدود می‌شوند، مدیر سرویس وبلاگ " پرشین‌بلاگ " از شش برابر شدن تقاضای مسدود سازی وبلاگ‌ها، در هشت ماه اخیر از سوی کارگروه تعیین مصادیق محتوای مجرمانه خبر می‌دهد. از سوی دیگر سیدمحمدرضا آقامیری عضو کمیته تعیین مصادیق محتوای مجرمانه ماهانه فقط در حدود ۱۵۰۰ وب‌گاه ضد دینی توسط این کمیته فیلتر می‌شود و آمار دقیقی درباره فیلترینگ کلیه وب‌گاه‌ها وجود ندارد

پهنای باند

پهنای باند ورودی به ایران از طریق فیبر نوری تامین می‌شود. تا سال ۱۳۸۴، قسمت عمده‌ی پهنای باند ایران از طریق کابل دریایی بین جاسک و فجیره تامین می‌شد که به علت وابستگی به یک ورودی، قطعی‌های عمده در اینترنت ایران به ویژه در ماه دی رخ می‌داد. تا سال۱۳۸۸، ایران تعداد مبادی اینترنت خود را به ۹ عدد افزایش داد به شکلی که با تمام کشورهای همسایه به جز پاکستان، فیبر ارتباطی داشت. به علاوه ایران در این سال خبر از پیوستن به شبکه فالکون را داد؛ به این ترتیب ظرف پانزده سال بعدی، ایران می‌بایست مستقیماً به شبکه فیبرنوری جهانی (فلگ) بپیوندد. در آبان ۱۳۹۱، مجموع پهنای باند ایران از طریق این ۹ درگاه مختلف برابر با ۴۶۷ اس‌تی‌ام-۱ اعلام شدکه معادل ۷۲،۶۲۷ مگابیت در ثانیه است. پهنای باند ورودی به ایران توسط شرکت ارتباطات زیرساخت تهیه می‌شود و قیمت فروش ان به شرکت‌های ارائه‌کننده‌ی خدمات اینترنتی یکی از دلایل قیمت بالای دسترسی به اینترنت در ایران دانسته می‌شود. در اکتبر ۲۰۰۸ رئیس انجمن شرکت‌های اینترنتی ایران اعلام کرد که کل پهنای باند وارد شده به ایران برابر با مجموع پهنای باند دو دانشگاه در سوئد است و برخی کارشناسان مشکلات شبکه‌ی داخلی در ایران را در حدی می‌دانند که حداکثر سرعت مجاز برای دسترسی خانگی به اینترنت (که توسط سازمان تنظیم مقررات و ارتباطات رادیویی برابر با ۱۲۸ کیلوبیت در ثانیه معادل ۱۶ کیلوبایت در ثانیه تعیین شده‌است) را در درجه‌ی کمتری از اهمیت در مورد محدودیت سرعت دسترسی قرار می‌دهند. در شش ماهه نخست سال ۲۰۱۰ از میان ۱۵۲ کشور بررسی شده، ایران پس از کشورهایی چون ونزوئلا، نیجریه، بولیوی، عراق، پاراگوئه و جزایر ترک و کایکاس با سرعتی برابر ۰٫۶۱ مگابیت بر ثانیه در رتبه ۱۴۴ قرار گرفت. آمار منتشرشده در مرداد ۱۳۹۰ نیز حاکی از ان بود که از نظر متوسط سرعت اتصال کاربران به اینترنت، ایران در بین کشورهای جهان رتبه پنجم از آخر را داراست. بر اساس آمار دی ۱۳۹۱ ایران به لحاظ سرعت اینترنت خانگی، در بین ۱۷۸ کشور در جایگاه ۱۶۳ قرار گرفته‌است. گزارش سال ۲۰۱۳ خانه آزادی درباره آزادی اینترنت در نقاط مختلف جهان می‌گوید که از میان ۶۰ کشور مورد مطالعه، ایران بدترین رتبه را در یک سال گذشته داشته است.

در بهمن۱۳۸۹ مخابرات ایران اعلام کرد که از ۲۸ میلیون کاربر اینترنت در کشور، تنها ۷۰۰٬۰۰۰ نفر از اینترنت پرسرعت استفاده می‌کنند و مابقی (۹۸٪) از اینترنت با استفاده شماره‌گیری استفاده می‌کنند. هم‌چنین در بهمن ۱۳۸۹ نمایندگان مجلس شورای اسلامی اعلام کردند که محدودیت سرعت اینترنت برای کاربرد خانگی برداشته نخواهد شد.

محدودیت دسترسی

محدودیت دسترسی به برخی پایگاه‌های اینترنتی که در ایران با اصطلاح «فیلترینگ» از ان یاد می‌شود، به طور جدی در ایران دنبال می‌شود. اصلی‌ترین مرجع مسئول در این رابطه شورای عالی انقلاب فرهنگی و پس از ان شورای عالی اطلاع‌رسانی است. اعضایی از این دو شورا به همراه اعضای دیگری از قوای سه گانه، کمیته‌ای به نام کارگروه تعیین محتوای مجرمانه اینترنتی را تشکیل می‌دهند که نهاد تصمیم‌گیرنده در مورد فیلترینگ اینترنت در ایران است. به گفته‌ی گاردین، ایران از نظر تعداد وبگاه‌هایی که در ان فیلتر شده‌اند، در دنیا پس از چین در رتبه‌ی دوم قرار دارد. بعضی از وبگاه‌های مطرح ایران و جهان مانند جستجوگر گوگل، جستجوگر بینگ، فیس‌بوک و توییتر، جی‌میل و سرویس ایمیل یاهو، وبگاه اکبر هاشمی رفسنجانی، وبگاه سید محمد خاتمی، سحام نیوز، پرشین‌بلاگ، بلاگفا،  بلاگر، وردپرس، خبر انلاین، عصر ایران، و وبگاه سفارت کشور انگلستان در ایران به صورت موقت یا دائم فیلتر و از دسترس خارج شده‌اند. از سوی دیگر، کاربران اینترنت در ایران از محدودیت دسترسی معکوس نیز رنج می‌برند به این معنی که برخی وبگاه‌های اینترنتی به دلیل الزامشان به تبعیت از تحریم‌های علیه ایران مجبور به محدودکردن خدماتی هستند که به کاربران ایرانی ارائه می‌شود. از جمله این شرکت‌ها می‌توان به گوگل، نوکیا و سیمنتک اشاره کرد. با این حال، در برخی موارد این محدودیت‌ها فراتر از ضوابط تحریم‌های علیه ایران بوده‌اند؛ به عنوان مثال، اگر چه شرکت گوگل تا مدت‌ها دریافت برنامه‌های افزودنی گوگل کروم از ایران را ممنوع کرده بود، پس از پی‌گیری ان توسط کاربران ایرانی این محدودیت در اوایل سال ۲۰۱۲ برداشته شد. شرکت اپل نیز در اوایل سال ۲۰۱۲ محدودیت‌هایی اعمال‌شده برای ایرانیان در خرید برنامه‌های کاربردی از فروشگاه اپل استور را برداشت. به دلایل بالا، کاربران اینترنت در ایران به استفاده از نرم‌افزارهای فیلترشکن و روش‌های گریز از این محدودیت‌ها روی آورده‌اند. بر اساس آمار منتشرشده در اکتبر ۲۰۱۲ به نقل از پلیس فضای تولید و تبادل اطلاعات ایران، حدود ۳۰ درصد از کاربران اینترنت در ایران از وی‌پی‌ان استفاده می‌کنند. این در حالی است که استفاده از فیلترشکن در ایران جرم تلقی می‌شود و پلیس نسبت به خطرات استفاده از وی‌پی‌ان و نرم‌افزارهای فیلترشکن نیز هشدار می‌دهد و بر اساس آمار الکسا صفحه‌ی پیوندها بین ۵-۷ صفحه‌ی پربازدید در ایران تبدیل شد.

محدودیت در به کارگیری

در ایران تولیدکنندگان محتوا در اینترنت (از جمله دارندگان وب‌گاه‌ها و وب‌نوشت‌ها) طبق قانون موظفند که اطلاعات شخصی خود از جمله شماره‌های تلفن و نشانی‌های تماس و ویژگی‌های فنی وب‌گاه خود را در «سایت ساماندهی» ثبت کنند. روند ثبت نام همچنین شامل ارسال عکس، تصویر کارت ملی، تصویر مدرک تحصیلی (ثبت وب‌گاه تنها برای افراد دارای مدرک کارشناسی و بالاتر مجاز است) و گواهی عدم سوء پیشینه است. این اطلاعات توسط ستاد ساماندهی پایگاه‌های اینترنتی ایران بررسی می‌شود و در صورت تایید، شناسنامه پایگاه‌های دارای محتوای مجاز به همراه گواهی ثبت صادر می‌شود. همچنین وب‌گاه‌هایی که در ایران فیلتر شده باشند، برای رفع فیلتر باید روند مشابهی را طی کنند.

این الزام که مصوب هیئت وزیران دولت ایران است، از سال ۲۰۰۷ در ایران وجود داشته است و هدف ان «نظارت بر محتوای سایت‌های اینترنتی و وادار کردن گرداننداگان سایت‌ها به پاسخگویی» اعلام شده‌است. سابقه‌ی چندین بار هک شدن سایت ساماندهی باعث انتقاد فعالان وب در ایران شده‌است. همچنین از اواخر سال ۲۰۱۲ پایگاه‌های خبری و خبرگزاری‌های مبتنی بر اینترنت در ایران مستلزم شدند که وب‌گاه خود را نزد سامانه‌ی «رسانه» ثبت کنند.

بسیاری از وب‌گاه‌های شبکه اجتماعی که در سطح جهانی فعالیت می‌کنند (نظیر فیس‌بوک و توییتر) در ایران فیلتر شده‌اند. اگر چه عضویت در این شبکه‌های اجتماعی به خودی خود جرم تلقی نمی‌شود، اما دور زدن سامانه‌ی فیلترینگ برای دسترسی به این شبکه‌ها جرم تلقی می‌گردد. همچنین، فعالیت ایرانیان در این شبکه‌های اجتماعی به شکلی که منجر به توهین به مقدسات جمهوری اسلامی ایران شود (از جمله با انتشار تصاویر بدون حجاب) جرم تلقی می‌شود.

ایران اولین کشوری نیست که چنین الزامی را برای تولید محتوا دارد؛ پیش از ایران، چین نیز کاربران اینترنت را جهت ایجاد وب‌گاه و وب‌نوشت ملزم به اعلام هویت خود کرده بود. چین در سال ۲۰۱۲ این قوانین را گسترش داد به شکلی که کاربرانی که در اینترنت محتوا تولید نمی‌کنند و تنها برای استفاده‌ی محتوا به اینترنت سر می‌زنند هم ملزم به اعلام هویت خود به ارائه‌دهندگان خدمات اینترنت هستند. ایران پیش از این تلاش کرده بود که با الگو برداری از چین، یک موتور جستجوی داخلی طراحی کند تا از کاربری موتور جستجوی گوگل توسط کاربران ایرانی کاسته شود.

فصل سوم:

 

اینترانت یا شبکه ملی اطلاعات و جرایم اینترنتی

 

اینترانت ملی

پروژه‌ی «اینترانت ملی» یا «شبکه ملی اطلاعات»، پروژه‌ای است که توسط دولت ایران برای انتقال مراکز داده‌ها و میزبانی وب‌گاه‌های ایرانی به داخل کشور برنامه‌ریزی شده‌است. به گفته یکی از نمایندگانمجلس ایران، اینترانت ملی جایگزینی برای شبکه اینترنت و روشی برای کنترل محتوای اینترنت است و راه‌حل مشکل فیلترینگ و کم کردن سرعت اینترنت خواهد بود. این اظهار نظر، در کنار گفته‌های وزیر ارتباطات وقت که گفته بود «اینترنت ملی جایگزین اینترنت جهانی می‌شود» و گفته‌های مدیرعامل شرکت فناوری اطلاعات که مسدود شدن سرویس‌های رایانامه خارجی نظیر جی‌میل را فرصتی برای حرکت به سمت «ایمیل ملی» تلقی کرده بود این شائبه را بر انگیخته که دولت ایران به دنبال جداسازی کامل شبکه اینترنت ایران از شبکه‌ی جهانی اینترنت است. پیش از ایران، میانمار و کوبا نیز اقدام به جداسازی شبکه‌ی ملی خود از اینترت کرده بودند و چین نیز در حال اجرای این برنامه بود. با این حال، دیگر نمایندگان مجلس و اشخاص حقوقی، وجود برنامه‌ای برای جدا شدن ایران از اینترنت جهانی را تکذیب کرده‌اند.

سازمان‌های مرتبط

شرکت ارتباطات زیرساخت

از سال۱۳۸۳ و به دنبال واگذاری شرکت مخابرات ایران به بخش خصوصی، شبکه‌های مادر مخابراتی کشور همچنان تحت اختیار دولت باقی ماند و بر عهده شرکت طرح و توسعه تلفن ایران گذاشته شد، که بعدأ در سال ۱۳۸۷ به شرکت ارتباطات زیرساخت تغییر نام یافت. اعضای مجمع عمومی شرکت ارتباطات زیرساخت عبارتند از وزیر ارتباطات و فن‌آوری اطلاعات، وزیر امور اقتصادی و دارایی، معاون برنامه‌ریزی و نظارت راهبردی رئیس جمهور، وزیر تعاون، کار و رفاه اجتماعی، و وزیر دفاع و پشتیبانی نیروهای مسلح.

مرکز مدیریت توسعه ملی اینترنت

مرکز مدیریت توسعه ملی اینترنت در اردیبهشت سال ۱۳۹۱ توسط وزارت وقت ارتباطات و فن‌آوری اطلاعات به عنوان مرجع اعلام فهرست ارائه‌دهندگان رایانامه (ایمیل) با میزبانی داخلی معرفی شد که باید توسط بانک‌ها و بیمه‌ها برای آدرس ایمیل مشتریان قابل قبول باشند. بر این اساس استفاده از آدرس ایمیل‌های نظیر جی میل، یاهو و غیره توسط مشتریان بانک‌ها و بیمه‌ها ممنوع شد. این مرکز همچنین مسئول تخصیص نشانی‌های اینترنتی و دامنه‌ی .ir است..

رساننده‌های خدمات اینترنتی

کمیسیون سازمان تنظیم مقررات و ارتباطات رادیویی در سال ۱۳۸۳ پروانه‌ی انتقال داده‌ها را برای ۱۲ شرکت خصوصی رساننده خدمات اینترنتی به مدت ۱۰ سال صادر کرد، که یکی از انها شرکت مخابرات ایران است. بقیه شرکت‌های خصوصی معروف به ندا در حال حاضر نیمی از بازار اینترنت پرسرعت در بستر کابل مسی را در اختیار دارند و نیم دیگر این بازار در اختیار شرکت مخابرات ایران است. این در حالی است که بر اساس مصوبات «شورا و مرکز ملی رقابت»، سهم مخابرات از کاربران هر استان باید ۱۰ درصد یا کمتر باشد اما در عمل مخابرات ۵۰ درصد تعدادی و ۷۰ درصد درآمدی را در اختیار دارد. مجموع مشترکان شرکت‌های ندا در ایران حدود یک میلیون و ۵۰۰ هزار مشترک سراسر ایران است.

تجارت الکترونیک

طبق تبصره ۲۶ قانون دوم برنامه پنج ساله توسعه اقتصادی کشور (۱۳۷۴-۱۳۷۸)، وزارت بازرگانی موظف به ایجاد و راه اندازی تجارت الکترونیکی در سطح ملی و بین‌المللی با کمک تمام نهادها و ارگانهای دولتی بوده است. به همین دلیل وزارت بازرگانی ایران در سال ۱۳۷۴ به عنوان ناظر در چهاردهمین هیأت تبادل الکترونیک اطلاعات برای امور اداری، تجاری و ترابری (ادیفکت) شروع به فعالیت کرد و در مرداد ۱۳۷۵ با همکاری و مشارکت سازمانهای دیگر مانند گمرک، وزارت راه و ترابری، وزارت پست و تلگراف و بانک مرکزی هیئتی مشابه در ایران تشکیل شد.

در حال حاضر تجارت الکترونیک در ایران با استفاده از کارت‌های بانکی چندین بانک عضو شبکه‌ی شتاب قابل انجام است. هم‌چنین خدمات بانکداری الکترونیکی نظیر دریافت موجودی و صورت‌حساب، انتقال وجه، و پرداخت قبوض آب، برق، گاز، تلفن ثابت و تلفن همراه توسط بانک‌ها در ایران ارائه می‌شود.

سازمان تنظیم مقررات و ارتباطات رادیویی

سازمان تنظیم مقررات و ارتباطات رادیویی یک نهاد مستقل قانون‌گذار و نظارتی است که نقش ان رقابتی کردن بازار ارائه خدمات مخابراتی و بالا رفتن کیفیت خدمات انهاست. این سازمان همچنین مسئول تعیین جدول ملی فرکانس، و صدور پروانه‌ی بهره‌برداری برای هر گونه خدمات مخابراتی است.

اظهار نظرها در مورد وضعیت اینترنت در ایران

با آغاز به کار دولت حسن روحانی خبرهایی در مورد استفاده برخی از مقامات جمهوری اسلامی از رسانه‌های اجتماعی انتشار یافت و میزان دسترسی جامعه ایرانی به اینترنت آزاد بحث داغ روز شد، در همین ارتباط، روحانی در پاسخ به خبرنگار شبکه خبری ان بی سی که از وی در مورد سانسور اینترنت در ایران سوال کرد گفت:

دولت در آینده‌ای نزدیک کمیسیونی برای پرداختن به حقوق شهروندان تشکیل خواهد داد. ما می‌خواهیم مردم در زندگی خصوصی خود کاملاً آزاد باشند. در جهان امروز، دسترسی به اطلاعات و حق گفت‌وشنود آزاد، و حق تفکر آزاد، حق تمام ملت‌ها از جمله مردم ایران است.

همچنین جک دورسی رئیس و یکی از بنیانگذاران شبکه اجتماعی توییتر در یکی از توییت‌های اخیر خود حسن روحانی، رئیس‌جمهور ایران را خطاب قرار داده و نوشته است: عصر به خیر رئیس‌جمهور، آیا شهروندان ایران می‌توانند توییت‌های شما را بخوانند؟ و توییتر منسوب به آقای روحانی در پاسخ به آقای دورسی بدون ان که مستقیما سوال او را جواب دهد، نوشته است:

عصر به خیر جک، همان طور که به کریستین امانپور هم گفتم تلاش می‌کنم تا مردم کشورم بتوانند به راحتی به تمام اطلاعات جهانی دسترسی داشته باشند، چون این حق انهاست.

جرایم

تاثیر استاکس‌نت بر کشورها

با افزایش دسترسی به اینترنت در ایران، جرایم اینترنتی نیز گسترش یافت. در ژانویه ۲۰۱۱ پلیس ایران در واکنش به این شرایط اقدام به تشکیل پلیس فضای تولید و تبادل اطلاعات در ایران کرد. فعالیت‌های این نهاد چندان بی‌حاشیه هم نبود و در آبان ۱۳۹۱ ستار بهشتی، کارگر ساده و وبلاگ‌نویس ۳۵ ساله، که توسط پلیس فتا بازداشت شده بود در هنگام بازجویی درگذشت. در پی این تخلف، به دستور اسماعیل احمدی‌مقدم، سرهنگ محمدحسن شکریان، رئیس پلیس فتای تهران در تاریخ ۱۱ آبان ۱۳۹۱ برکنار شد.

تشکیل پلیس فتا به دستور فرمانده نیروی انتظامی جمهوری اسلامی ایران و با هدف ایجاد نیروی ویژه مبارزه با جرائم رایانه‌ای انجام شد. فرمانده نیروی انتظامی ایران در همان زمان اعلام کرد که ۸۱ درصد جرایم سایبری در ایران مربوط به مسایل مالی است.

رخنه‌گران اینترنتی

فضای اینترنت در ایران هم میزبان فعالیت‌های هکرها بوده و هم مورد حمله هکرها قرار گرفته است. برخی گروه‌های هکر ایرانی، در زمان‌های مختلف اقدام به هک وب‌گاه‌های وابسته به کشور اسرائیل کرده‌اند. همچنین گروه هکرهای کلاه‌سفید ایرانی «آشیانه» تاکنون هم در پاسخ به هک شدن وب‌گاه‌های ایرانی، اقدام به هک وب‌گاه‌های خارجی کرده و هم وب‌گاه‌های رسمی دولتی و نهادهای مذهبی ایرانی را مورد حمله قرار داده ‌است.

وبگاه‌های اینترنتی دولتی در ایران تاکنون چندین بار مورد حمله هکرها قرار گرفته‌است. به عنوان نمونه در سپتامبر ۲۰۱۰ وبگاه رسمی صدا و سیمای جمهوری اسلامی ایران مورد حمله هکرها قرار گرفت و به مدت نیم ساعت پیامی علیه محمود احمدی‌نژاد رئیس جمهور وقت ایران جایگزین متن اصلی این وبگاه شد. پیش از ان نیز وبگاه وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات ایران و وبگاه شبکه ۴ سیمای جمهوری اسلامی ایران در مارس ۲۰۱۰ و وب‌گاه وزارت علوم، تحقیقات و فناوری در اوت ۲۰۰۹ مورد حمله هکرها قرار گرفته بودند.

بدافزارها

چندین بار حملات سایبری برای مقابله با برنامه هسته‌ای ایران توسط بدافزار‌هایی مانند بدافزار شعله، استاکس‌نت و استارس انجام شد که به گفته کارشناسان رایانه‌ای بیشترین تاثیرشان را بر روی رایانه‌های ایران گذاشته‌اند.

 

 منابع

«تجارت الکترونیک از ابتدا تا انتها». بایگانی‌شده از نسخه‌ی اصلی در ۰۲ ژانویه ۲۰۱۳.

«رسانه‌های جدید و تغییرات سیاسی اجتماعی در ایران»(انگلیسی). سایبر اورینت، ۲۰۱۱. بایگانی‌شده از نسخه‌ی اصلی در ۱ ژانویه ۲۰۱۳. بازبینی‌شده در ۲۸ دسامبر ۲۰۱۲.

«اوکلا، آمار کاربران اینترنت» (انگلیسی). اوپن‌نت، ۱۶ ژوئن ۲۰۰۹. بایگانی‌شده از نسخه‌ی اصلی در ۱ ژانویه ۲۰۱۳. بازبینی‌شده در ۲۸ دسامبر ۲۰۱۲.

 «جدیدترین آمار کاربران اینترنت در ایران» (فارسی). اکنجکاور، 13 آبان 2013. بایگانی‌شده از نسخه‌ی اصلی در 6 نوامبر ۲۰۱۳. بازبینی‌شده در 15 آبان 2013.

۵٫۰ ۵٫۱ «نمایه سرعت بارگیری اینترنت خانگی» (انگلیسی). Ookla، ۲۷ دسامبر ۲۰۱۲. بایگانی‌شده از نسخه‌ی اصلی در ۱ ژانویه ۲۰۱۳. بازبینی‌شده در ۲۸ دسامبر ۲۰۱۲.

 «ایران در قعر جدول اینترنت پر سرعت جهان» (فارسی). آی‌تی ایران، ۲۷ دسامبر ۲۰۱۲. بایگانی‌شده از نسخه‌ی اصلی در 4 نوامبر 2013. بازبینی‌شده در 10 اکتبر ۲۰۱3.

 «حکایت ورود اینترنت به ایران». تابناک، ۹ آذر ۱۳۸۸. بایگانی‌شده ازنسخه‌ی اصلی در ۰۱ ژانویه ۲۰۱۳. بازبینی‌شده در ۳۱ دسامبر ۲۰۱۲.

۸٫۰ ۸٫۱ «داستان ورود اینترنت به ایران، گفت و گو با سیاوش شهشهانی». دنیای کامپیوتر و ارتباطات. شماره‌ی ۴۴، خرداد ۱۳۸۵، صفحه‌ی ۳۰

«اینترنت و گزارشی از وضیعت ان در ایران». وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات، ۲۹ بهمن ۱۳۸۴. بایگانی‌شده از نسخه‌ی اصلی در ۰۱ ژانویه ۲۰۱۳. بازبینی‌شده در ۲۸ دسامبر ۲۰۱۲.

نراقی، هوشیار. «گذری کوتاه در تاریخ ایرانیان در اینترنت». هفته نامه کاپوچینو، ۴ مارس ۲۰۰۳. بایگانی‌شده از نسخه‌ی اصلی در ۰۱ ژانویه ۲۰۱۳. بازبینی‌شده در ۲۸ دسامبر ۲۰۱۲.

«گفت‌وگو با سیاوش شهشهانی پدر اینترنت ایران، مخابرات از اول هم با اینترنت مخالف بود». تلنا، 17 اردیبهشت ۱۳۸۸. بایگانی‌شده از نسخه‌ی اصلی در ۰4 نوامبر ۲۰۱۳.

ساره جعفرقلی، شرکت‌های ارایه‌دهنده اینترنت از ادامه فعالیت دلسرد شدند، ایلنا، تاریخ بازیابی ۲۹ آذر ۱۳۹۱

روزنامه اقتصادی آسیا، شماره چهارشنبه ۲۹ آذر ۹۱، «شرکت‌های ارایه‌دهنده اینترنت از ادامه فعالیت دلسرد شدند»

 «دلیل گرانی اینترنت، مخابرات یا بخش خصوصی؟». خبرگزاری موج، ۶ دی ۱۳۹۱. بایگانی‌شده از نسخه‌ی اصلی در ۰۱ ژانویه ۲۰۱۳. بازبینی‌شده در ۳۱ دسامبر ۲۰۱۲.

«ضربات سهمگین بی عدالتی‌ها بر بدنه شرکت‌های PAP». خبرگزاری موج، 10 اردیبهشت ۱۳۹2. بایگانی‌شده از نسخه‌ی اصلی در ۰4 نوامبر ۲۰۱۳. بازبینی‌شده در 14 آبان ۲۰۱۲.

«داده‌های بانک جهانی در مورد جمهوری اسلامی ایران» (انگلیسی). بانک جهانی. بایگانی‌شده از نسخه‌ی اصلی در ۲ ژانویه ۲۰۱۳. بازبینی‌شده در ۳۱ دسامبر ۲۰۱۲.

«کاربرد اینترنت و جمعیت در خاورمیانه» (انگلیسی). بایگانی‌شده ازنسخه‌ی اصلی در ۱ ژانویه ۲۰۱۳. بازبینی‌شده در ۱۴ نوامبر ۲۰۰۸.

حبیبی‌نیا، امید. «اینترنت در ایران: چالش‌های انقلاب و دمکراسی ارتباطات». رادیو زمانه، ۱۴ اردیبهشت ۱۳۸۷. بایگانی‌شده از نسخه‌ی اصلی در ۰۱ ژانویه ۲۰۱۳. بازبینی‌شده در ۱۳ نوامبر ۲۰۰۸.

۱۹٫۰ ۱۹٫۱ «آمار کاربران اینترنت در ایران». شرکت مخابرات استان تهران، ۲۵ بهمن ۱۳۸۹. بایگانی‌شده از نسخه‌ی اصلی در ۰۱ ژانویه ۲۰۱۳. بازبینی‌شده در ۱۷ فوریه ۲۰۱۱.

 «ویکی‌پدیا و آمازون در ایران فیلتر شد». رادیو زمانه، ۱۳ آذر ۱۳۸۵. بایگانی‌شده از نسخه‌ی اصلی در ۰۱ ژانویه ۲۰۱۳. بازبینی‌شده در ۱۳ نوامبر ۲۰۰۸.

«تعداد کاربران اینترنت در ایران». دادنا، ۲۷ فروردین ۱۳۹۰. بایگانی‌شده از نسخه‌ی اصلی در ۰4 نوامبر ۲۰۱۳. بازبینی‌شده در ۲۸ دسامبر ۲۰۱۲.

«محتوای پربازدیدترین سایتها در ایران/ میزبانی نیمی از سایتها در داخل کشور». ایتنا، 20 آبان 1392. بایگانی‌شده از نسخه‌ی اصلی در 11 نوامبر ۲۰۱۳. بازبینی‌شده در 20 آبان 1392.

«بررسی علل ناکارآمدی اینترنت پرسرعت در ایران». آفتاب، ۲۹ اکتبر ۲۰۰۸. بایگانی‌شده از نسخه‌ی اصلی در ۰۱ ژانویه ۲۰۱۳. بازبینی‌شده در ۱۳ نوامبر ۲۰۰۸.

«وزیر ارتباطات: از ابتدای شهریور امسال اینترنت ملی جایگزین شبکه اینترنت جهانی خواهد شد». جرس، ۱۸ فروردین ۱۳۹۱. بایگانی‌شده ازنسخه‌ی اصلی در ۰۱ ژانویه ۲۰۱۳. بازبینی‌شده در ۲۸ دسامبر ۲۰۱۲.

«ایران، گران‌ترین اینترنت جهان». تابناک، ۱۷ شهریور ۱۳۸۸. بایگانی‌شده از نسخه‌ی اصلی در ۰۱ ژانویه ۲۰۱۳. بازبینی‌شده در ۲۸ دسامبر ۲۰۱۲.

«قحطی کارت اینترنت در دورود». دورود انلاین. بایگانی‌شده از نسخه‌ی اصلی در ۰۱ ژانویه ۲۰۱۳. بازبینی‌شده در ۳۱ دسامبر ۲۰۱۲.

«شرکتهای ارایه دهنده خدمات اینترنت و تلفن از طریق شبکه هوشمند». شرکت مخابرات تهران. بایگانی‌شده از نسخه‌ی اصلی در ۰4 نوامبر ۲۰۱۳. بازبینی‌شده در ۱۳ نوامبر ۲۰۰۸.

«PCM کابوس کاربران اینترنت پر سرعت». آفتاب. بایگانی‌شده ازنسخه‌ی اصلی در ۰۱ ژانویه ۲۰۱۳. بازبینی‌شده در ۱۳ نوامبر ۲۰۰۸.

«DIAL UP به جای ADSL». آفتاب، ۶ نوامبر ۲۰۰۸. بایگانی‌شده ازنسخه‌ی اصلی در ۰۱ ژانویه ۲۰۱۳. بازبینی‌شده در ۱۳ نوامبر ۲۰۰۸.

«پیدا و پنهان وایمکس». تبیان، ۶ دی ۱۳۹۰. بایگانی‌شده از نسخه‌ی اصلی در ۱ ژانویه ۲۰۱۳. بازبینی‌شده در ۳۱ دسامبر ۲۰۱۲.

«ارائه‌ی اینترنت ۲۰ مگابیتی از فروردین ۹۳». سیتنا، ۱۲ دی ۱۳۹۱. بایگانی‌شده از نسخه‌ی اصلی در ۰۲ ژانویه ۲۰۱۳. بازبینی‌شده در ۲ ژانویه ۲۰۱۲.

«اینترنت همراه اول تا پایان سال از راه می‌رسد». همشهری، ۱۲ شهریور ۱۳۸۶. بایگانی‌شده از نسخه‌ی اصلی در ۰۱ ژانویه ۲۰۱۳. بازبینی‌شده در ۳۱ دسامبر ۲۰۱۲.

«اینترنت موبایل، چند؟». همشهری، ۳۰ مرداد ۱۳۸۹. بایگانی‌شده ازنسخه‌ی  اصلی در ۰۱ ژانویه ۲۰۱۳. بازبینی‌شده در ۳۱ دسامبر ۲۰۱۲.

«هم بانک همراه اول کپی برابر اصل خدمات بانکداری همراه ایرانسل». ایستنا، ۱۲ تیر ۱۳۹۱. بایگانی‌شده از نسخه‌ی اصلی در ۰۱ ژانویه ۲۰۱۳. بازبینی‌شده در ۳۱ دسامبر ۲۰۱۲.

«فقط 4 درصد ایرانی‌ها اینترنت پرسرعت دارند». ایستنا، 24 مهر ۱۳۹2. بایگانی‌شده از نسخه‌ی اصلی در ۰۱ ژانویه ۲۰۱۳. بازبینی‌شده در ۳۱ اکتبر ۲۰۱3.

«جدیدترین آمار از ضریب نفوذ اینترنت در ایران/ معرفی 5 استان دارای بالاترین کاربر». ایتنا، 18 تیر ۱۳۹2. بایگانی‌شده از نسخه‌ی اصلی در ۰6 نوامبر ۲۰۱۳. بازبینی‌شده در 15 آبان 1392.

«از هر پنج کافی نت، یکی تعطیل شد». روزان‌لاین، 6 مرداد ۱۳۹2. بایگانی‌شده از نسخه‌ی اصلی در 13 آبان 1392. بازبینی‌شده در ۱۳ آبان 1392.

«کافی‌نت‌ها در ایران تحت کنترل شدید امنیتی». کردستان مدیا، 12 فروردین ۱۳۹2. بایگانی‌شده از نسخه‌ی اصلی در 3 نوامبر ۲۰۱3. بازبینی‌شده در 3 نوامبر ۲۰۱3.

«پنج میلیون سایت اینترنتنی در کشور فیلتر شده است». مهر نیوز، 28 آبان ۱۳87. بایگانی‌شده از نسخه‌ی اصلی در 3 نوامبر ۲۰۱3. بازبینی‌شده در 3 نوامبر ۲۰۱3.

«میزان سایت‌های فیلتر شده کاهش می‌یابد؟». ایسنا، 27 دی‌ماه ۱۳۹1. بایگانی‌شده از نسخه‌ی اصلی در 3 نوامبر ۲۰۱3. بازبینی‌شده در 3 نوامبر ۲۰۱3.

«درخواست مردمی، عامل فیلترینگ 90 درصد سایت‌ها». کردستان مدیا، 31 تیرماه ۱۳۹2. بایگانی‌شده از نسخه‌ی اصلی در 3 نوامبر ۲۰۱3. بازبینی‌شده در 3 نوامبر ۲۰۱3.

«فیلترینگ وبلاگ امسال شش برابر سال پیش». وبگاه احمد باطبی، 25 مهرماه ۱۳۹1. بایگانی‌شده از نسخه‌ی اصلی در 4 نوامبر ۲۰۱3. بازبینی‌شده در ۱۳ آبان 1392.

«1500 سایت ضددینی در ماه فیلتر می‌شود». روزنامه بهار، 24 مهر ۱۳۹1. بایگانی‌شده از نسخه‌ی اصلی در 3 نوامبر ۲۰۱3. بازبینی‌شده در ۳۱ اکتبر ۲۰۱3.

«به جای واژه غلط اینترنت ملی، بگوییم شبکه ملی اطلاعات». گویا آی‌تی، ۲۷ فروردین ۱۳۹۰. بایگانی‌شده از نسخه‌ی اصلی در ۰۲ ژانویه ۲۰۱۳. بازبینی‌شده در ۳۱ دسامبر ۲۰۱۲.

«ایران حائز رتبه اول قطعی اینترنت منطقه شد». همشهری، ۲۲ آذر ۱۳۸۷. بایگانی‌شده از نسخه‌ی اصلی در ۰۱ ژانویه ۲۰۱۳. بازبینی‌شده در ۲۸ دسامبر ۲۰۱۲.

«وضعیت اینترنت ایران درچهار سال گذشته». فرارو، ۳۰ شهریور ۱۳۸۸. بایگانی‌شده از نسخه‌ی اصلی در ۰۲ ژانویه ۲۰۱۳. بازبینی‌شده در ۱ ژانویه ۲۰۱۲.

«جزئیات قرارداد فالکون». آی‌تی انالیز، ۱ دی ۱۳۸۸. بایگانی‌شده از نسخه‌ی اصلی در ۰۲ ژانویه ۲۰۱۳. بازبینی‌شده در ۱ ژانویه ۲۰۱۳.

«اینترنت کشور از کجا می‌آید». ایسنا، ۲۳ آبان ۱۳۹۱. بایگانی‌شده ازنسخه‌ی اصلی در ۰۱ ژانویه ۲۰۱۳. بازبینی‌شده در ۳۱ دسامبر ۲۰۱۲.

«کل اینترنت کشور ۷۲۶۲۷ مگابیت بر ثانیه است». خبر انلاین، ۲۴ آبان ۱۳۹۱. بایگانی‌شده از نسخه‌ی اصلی در ۰۱ ژانویه ۲۰۱۳. بازبینی‌شده در ۳۱ دسامبر ۲۰۱۲.

«سرعت به روایت اعداد». آفتاب، ۲۸ اکتبر ۲۰۰۸. بایگانی‌شده ازنسخه اصلی در ۰۱ ژانویه ۲۰۱۳. بازبینی‌شده در ۱۳ نوامبر ۲۰۰۸.

«اینترنت در ژاپن زلزله‌زده». همشهری انلاین، ۲۴ آبان ۱۳۹۱. بایگانی‌شده از نسخه‌ی اصلی در ۰4 نوامبر ۲۰۱۳. بازبینی‌شده در ۳۱ دسامبر ۲۰۱۲.

«مقایسه قیمت و سرعت اینترنت در ۸ کشور / قیمتهای اینترنت در ایران». خبرگزاری مهر، ۲۳ آبان ۱۳۸۹. بایگانی‌شده از نسخه‌ی اصلی در ۰۱ ژانویه ۲۰۱۳. بازبینی‌شده در ۲۸ دسامبر ۲۰۱۲.

«ایران از نظر سرعت اینترنت در ردیف کم‌سرعت‌ترین کشورهای جهان قرار دارد». خبرگزاری آفتاب، ۸ مرداد ۱۳۹۰. بایگانی‌شده از نسخه اصلی در ۰۱ ژانویه ۲۰۱۳. بازبینی‌شده در ۳۰ ژوئیه ۲۰۱۱.

 «ایران رتبه‌ی آخر آزادی اینترنت در جهان را دارد». هرانا، 13 مهر 1392. بایگانی‌شده از نسخه‌ی اصلی در 4 نوامبر ۲۰۱۳. بازبینی‌شده در 14 مهر 92.

سراب‌پور، سونیتا. «سرعت اینترنت خانگی همچنان ۱۲۸ کیلوبیت باقی می‌ماند». دنیای اقتصاد، ۳۰ بهمن ۱۳۸۹. بایگانی‌شده از نسخه اصلی در ۰۱ ژانویه ۲۰۱۳. بازبینی‌شده در ۱۸ فوریه ۲۰۱۱.

«ساز و کار فعلی فیلترینگ، به طور کلی دستخوش تغییر خواهد شد». آفتاب، ۱ نوامبر ۲۰۰۸. بایگانی‌شده از نسخه‌ی اصلی در ۰۱ ژانویه ۲۰۱۳. بازبینی‌شده در ۱۳ نوامبر ۲۰۰۸.

«قانون جرایم رایانه‌ای». بایگانی‌شده از نسخه اصلی در ۰۱ ژانویه ۲۰۱۳. بازبینی‌شده در ۳۱ دسامبر ۲۰۱۲.

تایت، روبرت. «در مورد رئیس جمهور این یکی را شنیده‌اید؟»(انگلیسی). گاردین، ۱۴ آوریل ۲۰۰۶. بایگانی‌شده از نسخه اصلی در ۱ ژانویه ۲۰۱۳. بازبینی‌شده در ۱۴ نوامبر ۲۰۰۸.

«گوگل هم فیلتر شد». خبر انلاین، ۷ مهر ۱۳۸۹. بایگانی‌شده ازنسخه اصلی در ۰۱ ژانویه ۲۰۱۳. بازبینی‌شده در ۱۱ فوریه ۲۰۱۲.

«فیلترینگ به جستجوگر بینگ هم رحم نکرد». وین بتا، ۷ دی ۱۳۹۰. بایگانی‌شده از نسخه اصلی در ۰4 نوامبر ۲۰۱۳. بازبینی‌شده در ۲۳ بهمن ۱۳۹۰.

«فیس‌بوک و توییتر فیلتر شدند». خبر انلاین، ۲ خرداد ۱۳۸۸. بایگانی‌شده از نسخه اصلی در ۰۱ ژانویه ۲۰۱۳. بازبینی‌شده در ۱۱ فوریه ۲۰۱۲.

«جی‌میل و یاهو در ایران دوباره قطع شد». بی‌بی‌سی فارسی، ۲۰ فوریه ۲۰۱۲. بایگانی‌شده از نسخه اصلی در ۰۱ ژانویه ۲۰۱۳. بازبینی‌شده در ۳۱ دسامبر ۲۰۱۲.

«دلایل فیلتر شدن سایت هاشمی رفسنجانی/ اتمام دادگاه جاسوس آمریکایی». ۱۲ دی ۱۳۹۰. بایگانی‌شده از نسخه اصلی در ۰۱ ژانویه ۲۰۱۳. بازبینی‌شده در ۱۱ فوریه ۲۰۱۲.

«ممنوعیت فعالیت سایت خاتمی در ایران». بی‌بی‌سی فارسی. بایگانی‌شده از نسخه اصلی در ۰۱ ژانویه ۲۰۱۳. بازبینی‌شده در ۱۱ فوریه ۲۰۱۲.

«ارائه خدمات میزبانی به سایت محمد خاتمی در داخل ایران ممنوع شد». رادیو فردا، ۱۴ آبان ۱۳۸۹. بایگانی‌شده از نسخه اصلی در ۰۱ ژانویه ۲۰۱۳. بازبینی‌شده در ۱۱ فوریه ۲۰۱۲.

«سحام نیوز فیلتر شد». فارس نیوز، ۸ شهریور ۱۳۸۸. بایگانی‌شده ازنسخه اصلی در ۰۱ ژانویه ۲۰۱۳. بازبینی‌شده در ۱۱ فوریه ۲۰۱۲.

«پرشین بلاگ فیلتر شد». فارس نیوز، ۳۰ خرداد ۱۳۸۹. بایگانی‌شده ازنسخه اصلی در ۰۱ ژانویه ۲۰۱۳. بازبینی‌شده در ۱۱ فوریه ۲۰۱۲.

«بلاگفا فیلتر شد». فارس نیوز، ۳۰ خرداد ۱۳۸۹. بایگانی‌شده از نسخه اصلی در ۰۱ ژانویه ۲۰۱۳. بازبینی‌شده در ۱۱ فوریه ۲۰۱۲.

«سایت بلاگر فیلتر شد». خبرگزاری ایتنا، ۶ اردیبهشت ۱۳۸۹. بایگانی‌شده از نسخه اصلی در ۰۱ ژانویه ۲۰۱۳. بازبینی‌شده در ۱۱ فوریه ۲۰۱۲.

«وردپرس فیلتر شد». عصر ایران، ۲۱ بهمن ۱۳۸۹. بایگانی‌شده ازنسخه اصلی در ۰۱ ژانویه ۲۰۱۳. بازبینی‌شده در ۱۱ فوریه ۲۰۱۲.

«خبرانلاین با دستور مسئولین فیلتر شد». وبگاه الف، ۳۰ آذر ۱۳۹۰. بایگانی‌شده از نسخه اصلی در ۰۱ ژانویه ۲۰۱۳. بازبینی‌شده در ۱۱ فوریه ۲۰۱۲.

«سایت خبری عصر ایران فیلتر شد». خبرگزاری آفتاب، ۱۴ اسفند ۱۳۸۶. بایگانی‌شده از نسخه اصلی در ۰۱ ژانویه ۲۰۱۳. بازبینی‌شده در ۱۱ فوریه ۲۰۱۲.

«سایت سفارت انگلیس در ایران فیلتر شد». مهر نیوز، ۱ دی ۱۳۹۰. بایگانی‌شده از نسخه اصلی در ۰۱ ژانویه ۲۰۱۳. بازبینی‌شده در ۱۱ فوریه ۲۰۱۲.

«شما در منطقه ممنوعه هستید!». آفتاب، ۱ نوامبر ۲۰۰۸. بایگانی‌شده از نسخه اصلی در ۰۱ ژانویه ۲۰۱۳. بازبینی‌شده در ۱۳ نوامبر ۲۰۰۸.

«در پی پرسش نارنجی: گوگل دانلود برنامه‌های افزودنی کروم را برای ایران آزاد کرد». نارنجی، ۲۹ فوریه ۲۰۱۲. بایگانی‌شده از نسخه اصلیدر ۰۱ ژانویه ۲۰۱۳. بازبینی‌شده در ۳۱ دسامبر ۲۰۱۲.

«رفع تحریم‌های ایران از جانب اپل». مانی، ۱۸ اسفند ۱۳۹۰. بایگانی‌شده از نسخه اصلی در ۰۱ ژانویه ۲۰۱۳. بازبینی‌شده در ۳۱ دسامبر ۲۰۱۲.

«عوارض خطرناک استفاده از فیلترشکن». تابناک، ۱۷ مهر ۱۳۹۱. بایگانی‌شده از نسخه اصلی در ۰۴ ژانویه ۲۰۱۳. بازبینی‌شده در ۲ ژانویه ۲۰۱۳.

«استفاده از فیلتر شکن جرم است و زندان دارد». خبرگزاری فردا، ۲۹ دی ۱۳۸۸. بایگانی‌شده از نسخه اصلی در ۰۴ ژانویه ۲۰۱۳. بازبینی‌شده در ۲ ژانویه ۲۰۱۲.

«الکسا رتبه صفحه پیوندها». بایگانی‌شده از نسخه اصلی در ۰۴ ژانویه ۲۰۱۳. بازبینی‌شده در ۱ ژانویه ۲۰۱۳.

«دستورالعمل صدور گواهی ثبت پایگاه‌های اینترنتی». ستاد ساماندهی پایگاه‌های اینترنتی. بایگانی‌شده از نسخه اصلی در ۰۱ ژانویه ۲۰۱۳. بازبینی‌شده در ۲۸ دسامبر ۲۰۱۲.

«خبرنگاران سایت‌های خبری بیمه می‌شوند». همشهری، ۱۰ آبان ۱۳۹۰. بایگانی‌شده از نسخه اصلی در ۰۱ ژانویه ۲۰۱۳. بازبینی‌شده در ۲۸ دسامبر ۲۰۱۲.

«نحوه رفع فیلتر». ستاد ساماندهی پایگاه‌های اینترنتی. بایگانی‌شده از نسخه اصلی در ۰۱ ژانویه ۲۰۱۳. بازبینی‌شده در ۲۸ دسامبر ۲۰۱۲.

«متن کامل آیین نامه ساماندهی پایگاه‌های اینترنتی ایرانی». ستاد ساماندهی پایگاه‌های اینترنتی. بایگانی‌شده از نسخه اصلی در ۰۱ ژانویه ۲۰۱۳. بازبینی‌شده در ۲۸ دسامبر ۲۰۱۲.

«مهلت دوماهه وزارت ارشاد برای ثبت نام سایت‌های اینترنتی». بی‌بی‌سی فارسی، ۱ ژانویه ۲۰۰۷. بایگانی‌شده از نسخه اصلی در ۰۱ ژانویه ۲۰۱۳. بازبینی‌شده در ۲۸ دسامبر ۲۰۱۲.

«سایت ساماندهی بار دیگر هک شد». ۱۵ آبان ۱۳۸۷. بایگانی‌شده ازنسخه اصلی در ۰۱ ژانویه ۲۰۱۳. بازبینی‌شده در ۲۸ دسامبر ۲۰۱۲.

«سایت ساماندهی سایت‏ها، هک شد». تابناک، ۱۱ آذر ۱۳۸۷. بایگانی‌شده از نسخه اصلی در ۰۱ ژانویه ۲۰۱۳. بازبینی‌شده در ۲۸ دسامبر ۲۰۱۲.

ضیایی‌پرور، حمید. «اطلاعات سایت ساماندهی لو رفت». همشهری، ۲۵ اردیبهشت ۱۳۹۱. بایگانی‌شده از نسخه اصلی در ۰۱ ژانویه ۲۰۱۳. بازبینی‌شده در ۲۸ دسامبر ۲۰۱۲.

«فراخوان ستاد سامان‌دهی پایگاه‌های خبری اداره کل مطبوعات و خبرگزاری‏‏‌های داخلی». ایسنا، ۸ دی ۱۳۹۱. بایگانی‌شده از نسخه اصلی در ۰۱ ژانویه ۲۰۱۳. بازبینی‌شده در ۲۸ دسامبر ۲۰۱۲.

«واکنش مقام دولتی به حضور آیت‌الله خامنه‌ای در فیسبوک: عضویت جرم نیست». بی‌بی‌سی فارسی، ۲۶ دسامبر ۲۰۱۲. بایگانی‌شده ازنسخه اصلی در ۰۱ ژانویه ۲۰۱۳. بازبینی‌شده در ۳۱ دسامبر ۲۰۱۲.

«بازداشت چهار کاربر فیس‌بوک در شهر سیرجان». رادیو فردا، ۷ آبان ۱۳۹۱. بایگانی‌شده از نسخه اصلی در ۰۱ ژانویه ۲۰۱۳. بازبینی‌شده در ۳۱ دسامبر ۲۰۱۲.

«چین قوانین سخت‌تری درباره اینترنت وضع کرد». ۲۸ دسامبر ۲۰۱۲. بایگانی‌شده از نسخه اصلی در ۰۱ ژانویه ۲۰۱۳. بازبینی‌شده در ۲۸ دسامبر ۲۰۱۲.

«سابقه عبور از انحصار موتور جستجوی گوگل». الف، ۲۳ مهر ۱۳۹۱. بایگانی‌شده از نسخه اصلی در ۰۱ ژانویه ۲۰۱۳. بازبینی‌شده در ۳۱ دسامبر ۲۰۱۲.

«انتقال میزبانی ۹۶ درصد وبگاههای دولتی به کشور/ تأمین امنیت اطلاعات». خبرگزاری مهر، ۳۱ خرداد ۱۳۹۱. بایگانی‌شده از نسخه اصلی در ۰۱ ژانویه ۲۰۱۳. بازبینی‌شده در ۳۱ دسامبر ۲۰۱۲.

«مدیریت محتوای اینترنت با دو ابزار فیلترینگ و محدودیت سرعت». تابناک، ۲۷ دی ۱۳۹۰. بایگانی‌شده از نسخه اصلی در ۰۱ ژانویه ۲۰۱۳. بازبینی‌شده در ۳۱ دسامبر ۲۰۱۲.

«اینترنت ملی جایگزین اینترنت جهانی می‌شود». ایتنا، ۱۴ فروردین ۱۳۹۰. بایگانی‌شده از نسخه اصلی در ۰۱ ژانویه ۲۰۱۳. بازبینی‌شده در ۳۱ دسامبر ۲۰۱۲.

«مسدود شدن Gmail فرصتی برای ایمیل ملی». تابناک، ۲۰ بهمن ۱۳۸۸. بایگانی‌شده از نسخه اصلی در ۰۱ ژانویه ۲۰۱۳. بازبینی‌شده در ۳۱ دسامبر ۲۰۱۲.

"Iran Vows to Unplug Internet". Wall Street Journal. 19 Dec 2011. Archived from the original on 05 January 2013. Retrieved 4 Jan 2013.

«قطع اینترنت جهانی امکان‌پذیر نیست». تابناک، ۱ مهر ۱۳۹۱. بایگانی‌شده از نسخه اصلی در ۰۱ ژانویه ۲۰۱۳. بازبینی‌شده در ۳۱ دسامبر ۲۰۱۲.

«اینترنت ملی جایگزین شبکه جهانی نیست». روزنامه ایران، ۲۱ فروردین ۱۳۹۱. ۵. بایگانی‌شده از نسخه اصلی در ۰۱ ژانویه ۲۰۱۳. بازبینی‌شده در ۳۱ دسامبر ۲۰۱۲.

جام جم انلاین، ایران ارزان‌ترین اینترنت دنیا را دارد، تاریخ بازیابی: ۱۰ دی ۹۱

«ورود وزارت دفاع به زیرساخت ICT». ایتنا، ۱ تیر ۱۳۹۱. بایگانی‌شده ازنسخه اصلی در ۰۲ ژانویه ۲۰۱۳. بازبینی‌شده در ۲ ژانویه ۲۰۱۳.

«چرا مشتریان بانک‌ها باید ای‌میل داخلی داشته باشند؟». خبران لاین، 19 اردیبهشت ۱۳۹۱. بایگانی‌شده از نسخه اصلی در 4 نوامبر ۲۰۱۳. بازبینی‌شده در ۲ ژانویه ۲۰۱۳.

«درباره ما». خبران لاین، ۲۵ دی ۹۱. بایگانی‌شده از نسخه اصلی در 4 نوامبر ۲۰۱۳. بازبینی‌شده در ۲ ژانویه ۲۰۱۳.

«مشکلات و موانع گسترش تجارت الکترونیکی در ایران». بایگانی‌شده از نسخه اصلی در ۰۲ ژانویه ۲۰۱۳. بازبینی‌شده در ۱ ژانویه ۲۰۱۳.

«بانک‌های عضو شتاب». بایگانی‌شده از نسخه اصلی در ۰۲ ژانویه ۲۰۱۳. بازبینی‌شده در ۱ ژانویه ۲۰۱۳.

«سرویس بانکداری اینترنتی». بایگانی‌شده از نسخه اصلی در ۰۲ ژانویه ۲۰۱۳. بازبینی‌شده در ۱ ژانویه ۲۰۱۳.

«روحانی: مردم باید در زندگی خصوصی کاملا آزاد باشند». کلمه، 28 شهریور ۱۳۹2. بایگانی‌شده از نسخه اصلی در ۰۱ نوامبر ۲۰۱۳. بازبینی‌شده در 1 نوامبر ۲۰۱۲.

«مکالمه توییتری رئیس جمهور ایران و رئیس توییتر». بایگانی‌شده ازنسخه اصلی در ۰۲ ژانویه ۲۰۱۳. بازبینی‌شده در ۱ نوامبر ۲۰۱۳.

«فلیم، بدافزاری که جاسوسی موفق است». بی‌بی‌سی فارسی. بایگانی‌شده از نسخه اصلی در ۰۴ ژانویه ۲۰۱۳. بازبینی‌شده در ۲ ژانویه ۲۰۱۲.

«W32.Stuxnet» (انگلیسی). سیمانتک، ۱۷ سپتامبر ۲۰۱۰. بایگانی‌شده از نسخه اصلی در 04 January 2013. بازبینی‌شده در ۲ ژانویه ۲۰۱۲.

«افزایش جرایم رایانه‌ای در ایران». تابناک، ۲۳ اردیبهشت ۱۳۸۹. بایگانی‌شده از نسخه اصلی در ۰۴ ژانویه ۲۰۱۳. بازبینی‌شده در ۲ ژانویه ۲۰۱۲.

«تنوع جرایم رایانه‌ای، رو به افزایش است». ایرنا، ۱ شهریور ۱۳۹۱. بایگانی‌شده از نسخه اصلی در ۰۴ ژانویه ۲۰۱۳. بازبینی‌شده در ۲ ژانویه ۲۰۱۲.

«وبلاگ‌نویس درگذشته در زندان، در رباط‌کریم دفن شد». بی بی سی فارسی، 18 آبان ۱۳91. بایگانی‌شده از نسخه اصلی در ۰۴ نوامبر ۲۰۱۳. بازبینی‌شده در ۲ ژانویه ۲۰۱۲.

«رئیس پلیس فتا تهران بزرگ برکنار شد». مهر، 11 آذر ۱۳91. بایگانی‌شده از نسخه اصلی در ۰۴ ژانویه ۲۰۱۳. بازبینی‌شده در ۲ ژانویه ۲۰۱۲.

«پلیس "افتا" بزودی راه اندازی می‌شود». همشهری انلاین، ۲۳ آذر ۱۳۸۹. بایگانی‌شده از نسخه اصلی در ۰۴ ژانویه ۲۰۱۳. بازبینی‌شده در ۲ ژانویه ۲۰۱۲.

«آغاز به کار پلیس فتا در ایران». همشهری انلاین، ۳ بهمن ۱۳۸۹. بایگانی‌شده از نسخه اصلی در ۰۴ ژانویه ۲۰۱۳. بازبینی‌شده در ۲ ژانویه ۲۰۱۲.

«۳۷۰ سایت صهیونیستی از مدار خارج شد/ هک سایتهای امنیتی، اقتصادی اسرائیل». خبرگزاری مهر، ۱ مهر ۱۳۹۱. بایگانی‌شده از نسخه اصلی در ۰۱ ژانویه ۲۰۱۳. بازبینی‌شده در ۳۱ دسامبر ۲۰۱۲.

«جزئیات چگونگی هک ۳۰۰ وب سایت مهم وهابی بررسی شد». پایگاه اطلاع‌رسانی حوزه، ۶ مهر ۱۳۸۷. بایگانی‌شده از نسخه اصلی در ۰۱ ژانویه ۲۰۱۳. بازبینی‌شده در ۳۱ دسامبر ۲۰۱۲.

«حمله هکرهای کلاه‌سفید به گروه بزرگی از سایت‌های دولتی و مذهبی ایران». ایتنا، ۳ اردیبهشت ۱۳۸۵. بایگانی‌شده از نسخه اصلی در ۰۱ ژانویه ۲۰۱۳. بازبینی‌شده در ۳۱ دسامبر ۲۰۱۲.

«سایت رسمی تلویزیون دولتی ایران هک شد». وبگاه برخط رادیوفردا، پنجشنبه ۲۹ شهریور ۱۳۸۶. بایگانی‌شده از نسخه اصلی در ۰۱ ژانویه ۲۰۱۳. بازبینی‌شده در ۹ شهریور ۱۳۸۷.

«اعتراض به فیلترینگ با هک کردن سایت وزارت ICT!». وبگاه برخط ایستنا، شنبه، ۱۸ فروردین ماه ۱۳۸۶. بایگانی‌شده از نسخه اصلی در ۰۱ ژانویه ۲۰۱۳. بازبینی‌شده در ۹ شهریور ۱۳۸۷.

«فلیم، بد افزاری که جاسوسی موفق است». بایگانی‌شده از نسخه اصلی در ۰۲ ژانویه ۲۰۱۳. بازبینی‌شده در ۱ ژانویه ۲۰۱۳.

 

در صورت تمایل میتوانید اصل فایل تنظیم شده و دارای تصاویر را از اینجا دانلود نمایید